مخروط افكنه :

رودها در هنگام طغيان باعث جابجايي رسوبات مختلف از دامنه به سمت دره ها و آبراهه ها و در نهايت خارج شدن از ارتفاعات مي گردد . رسوبات داراي اندازة مختلف از بزرگ به كوچك بودن كه با توجه به سرعت و مقدار آب رودها و شيب زمين ته نشين شده و سرزمينهايي مانند مخروط افكنه ، دشت ،  جلگه ،  دلتا  را  بوجود  مي آورند .

 مخروط افكنه : حاصل   رسوباتي  است  رودها كه  ابتداي

 آن بعد از عبور از ناحيه كوهستان  در ابتداي  خروجي  خود 

 از دره ها از خــود بجاي گــذاشـته كه شامل سنــگهاي ريز و

 درشت بوده و روي آن را رسوبات ريز و خاك پوشانيده است  .

مخروط  افكنه ها  بعلت  جذب  و نفوذ پذير  بودن  آنها   داراي

آبهاي   بسيار مناسب  براي شرب  و كشاورزي  بوده و داشتن

خاك حاصل خيزسطحي  و شيب  مناسب  مكاني  مناسب  براي

 توسعه كشاورزي و باغ داري و احداث روستا و مكانهاي شهري  است .

مطالعه مخروط افكنه ها جهت سرمايه گذاري و توليدات اقتصادي بسيار مهم بوده و گسترش كشاورزي و باغداري در آن به علت وجود آب كافي و مناسب باعمق كم و جذب آب از رشته كوهها و نزديكي به كوهها و دسترسي به رودها و چشمه قابل مطالعه است .

رسوبات مخروط افکنه

رسوبات سیلابی صفحه ای

رسوبات رودخانه ای

رسوبات غربال شده

رسوبات جریانی خرده دار

شکل هندسی رسوبات مخروط افکنه

• رسوبات مخروط افکنه ممکن است به فرم تیغه ای شکل بوده و بیشترین ضخامت آن در حاشیه کوهستان باشد وهرقدر دورتر شویم از ضخامت آن کاسته شود. این نوع رسوبات نشان دهنده بالا آمدگی منطقه، براثر فعالیتهای کوهزایی، قبل از تشکیل مخروط است.

• رسوبات مخروط افکنه ممکن است به فرم عدسی شکل باشد که دراین حالت رسوبات در حاشیه کوهستان و درقسمت انتهایی نازک بوده و در وسط ضخیم تراست. این نوع شکل هندسی نمایش دهنده این است که کوهستان در هنگام تشکیل مخروط بطور ممتد بالا آمده است.

• ممکن است رسوبات مخروط افکنه به شکل تیغه ای باشد، ولی برعکس حالت اول، ضخامت کم آن در طرف کوهستان و ضخامت زیادترآن دورتر و در انتهای مخروط می باشد. این حالت موید آن است که مدت زمان طولانی عمل تخریب در قسمت نزدیک به منشا مخروط و انتشار دوباره رسوبات به طرف پایین وجود داشته است.

اختلاف بین کنگلومرای مخروط افکنه و سایر رسوبات

• کنگلومرای مخروط افکنه غالبا" دارای رنگ قرمز است ولی در محیط های دریایی این رسوبات دارای رنگ خاکستری، سبزو یا آبی می باشد.

• در کنگلومرای های مخروط افکنه فسیل دریایی دیده نمی شود.

• در دریایی بین ذرات دانه درشت را ذرات ماسه با گردشدگی خوب پر می کند ولی در مخروط افکنه به توسط ماتریکس رسی پر می شود.

• در دریایی ذرات دارای جورشدگی و گردشدگی بهتری نسبت به مخروط افکنه هستند.

• لایه یا زون هایی از خاکهای قدیمی در مخروط افکنه وجود دارد که در رسوبات دریایی دیده نمی شود.

• وجود رسوبات جریانی خرده دار، که بطور متناوب درون کنگلومرای مخروط افکنه دیده می شود در کنگلومرای دریایی مشاهده نمی گردد.

اختصاصاتی برای تشخیص رسوبات مخروط افکنه  :     

اختصاصا تی که برای تشخیص این رسوبات در نظر گرفته شده بیشتر فیزیکی اند  

 1- رسوبات غالبا رنگ قرمز دارند که علت ان تشکیل انها درمحیط های اکسیداسیونی است ودارای مقدار خیلی کم مواد آلی هستند .                      

2-رسوبات مخروط افکنه فاقد فسیل اند ،اما گاهی اوقات فسیل بعضی از مهرداران وخرده      های گیاهی در آنها یافت می شود .                            

  3-  منشا و توسط جریان های پر انرژی تشکیل می شوند .

  4-این رسوبات جور شدگی خوبی ندارند و در اندازه های مختلف دیده  شوند .  

    5- ذرات این رسوبات زاویه دارند یعنی گردشدگی کمی دارند که نشان دهنده این است که مسافت کوتاهی طی کرده اند                                             

  6- از نظر مچوریتی کانی شناسی به فرم ایمچور هستند که به نوع سنگ منشا بستگی دارد .                  

   7-ساختمان های رسوبی در این رسوبات عبات اند از طبقه بندی مورب عدسی،مسطح _در مقیاس متوسط وبزرگ_و طبقه بندی افقی است جهت طبقه بندی مورب به صورت یک جهتی ودر یک مخروط به فرم شعاعی است در مخروط ها یی که همدیگر را قطع کرده اند جهت یابی به فرم پیچده ای است .

  8- هر چه از منشا دور تر شویم، نسبت ضخامت لایه به حداکثر اندازه ذرات کاهش می یابد .

 9-این رسوبات اغلب مخلوطی از رسوبات با جورشدگی خوب وچینه بندی خوب که توسط آب گذاشته شده اند، و رسوبات با جورشدگی وچینه بندی بد که توسط جریانهای خرده دار گذاشته شده اند ، دیده می شوند .

10- رسوبات مخروط افکنه رسوبات غربال شده دیده می شود که در رخساره های دیگر رسوبات خشکی دیده نمی شود .                                                

   11- شکل هند سی این رسوبات به فرم تیغه ای می باشد .                         

12- این رسوبات به صورت بین انگشتی به رخساره های رودخانه ای،کویری،دریاچه ای ویا دریایی تبدیل می شود .                                                        

    13-  این رسوبات می تواند در تشخیص رسوبات مخرو افکنه موثر باشند .

 14- هر چه از منشا دورتر می شویم ، وجود لایه هایی ازخاکهای قدیمه در سطح ممکن است حفره هایی بین رسوبات خاکی ، از رسوبات شیمیایی، نظیر کلسیت وگچ، پر شده باشد ویا این که رسوبات شیمیایی در سطح رسوبات مخروط افکنه ای تشکیل لایه های کالیچی را داده باشند .

رود

رود یا رودخانه که در زبان پهلوی هم رود گفته می‌شود، آبی است روان که از به هم پیوستن آب چند چشمه در دره‌های کوهستانی به وجود آمده و جریان می‌یابد تا به دشت‌ها، دریاچه‌ها و یا دریاها و اقیانوس‌ها بریزد. رودخانه‌ها معمولاً در اولین مرحله در پایکوهها، تشکیل مخروط افکنه‌ها را داده و پس از طی مسیری با انباشت مواد آبرفتی خود به توسعه دشتها کمک می‌کنند . گاه در برخی از رودهای بزرگ در طی مسیر طولانی که دارند ، به پیچان رودها ( مئاندر ) برخورد می‌کنیم که در اثر شیب کم زمین به وجود می‌آیند. در ادامه زمانی که رود به مصب (محلی که رود به دریا می‌ریزد) میرسد، در دهانهٔ خود دلتا را تشکیل می‌دهد. بنابر این مخروط افکنه‌ها در پایکوهها و دلتاها در دهانه رود (مصب) به وجود می‌آیند.

بین مخروط افکنه و دلتا تفاوت‌های دیگری نیز وجو دارد: ۱- شیب در مخروط افکنه‌ها بیشتر است. ۲- مواد مخروط افکنه‌ها درشت تر هستند، در صورتی که شیب در دلتا بسیار کم و نزدیک به صفر است .

درازترین رودهای جهان از این دستند: نیل، آمازون، یانگتسه، می‌سی‌سی‌پی، هوانگهو، آمودریا و مکونگ.

درازترین رودهای ایران به تر تیب عبارت‌اند از: کارون، سفیدرود و زاینده‌رود

            

سفره آب زیرزمینی

                       

سفره آب (به انگلیسی: aquifer)‏ یا آبخوان قسمتی از پوستهٔ زمین است که سوراخ‌ها یا خلل و فرج سنگ‌های آن از آب مملو و اشباع شده باشد. معمولاً منافذ و سوراخ‌های سنگ‌ها بر اثر بارندگی‌های ممتد از آب پر شده و با رسیدن به سطح غیرقابل تراوشی مانند سنگ‌های رسی در همان جا متوقف می‌گردد و به شکل چشمه‌سارهای مختلفی در سطح زمین آشکار می‌شود. بدیهی است متناسب با خارج شدن آب از این چشمه‌ها سطح آب‌های زیرزمینی افت کرده و پائین می‌رود. قاعدتاً سطح آب‌های زیرزمینی در فصل‌های مرطوب بالا آمده و برعکس در فصل‌های خشک پائین می‌رود ولی هیچگاه از سطح معینی بالاتر و یا پائین‌تر نخواهد رفت. پائین‌ترین سطح آب زیرزمینی هر منطقه را سطح آب دائمی آن منطقه می‌نامند. .

آبخوان (سفره آب زیرزمینی) یک لایه آبدار زیرزمینی است که در لایه های تحکیم نیافته (گراول، ماسه و سیلت) یا در سنگ های دارای درز و شکاف ایجاد می شود. این آب می تواند از طریق چاه بهره برداری شود.اکیوفیوگ (Aquifuge)، اکیوتارد (Aquitard)، اکیو کلود (Aquiclude) و اکیفر (Aquifer) نام های است که به لایه های آبدار با درجات مختلف قابلیت آبدهی و ذخیره سازی داده می شود.

آبهای زیرزمینی بطور طبیعی ، و بطور کلی تحت اثر وزن خود از نقاط مرتفع به سوی نقاط پست حرکت میکنند. حرکت افقی آب در زیر زمین اغلب بسیار آهستهتر از رودخانههاست، به نحوی که سرعت آب در رودخانهها را با متر در ثانیه میسنجند در حالی که سرعت آبهای زیرزمینی با سانتیمتر در روز و حتی متر در سال سنجیده میشود

● جابجایی آب در زیر زمین در تجزیه و تحلیل حرکت آب زیرزمینی ، مسیر واقعی پرپیچ و خم مولکولهای آب از خلال منافذ رسوبات و درز و شکاف سنگها را به صورت مسیرها صافی در نظر میگیرند، بطوری که گویی مولکولهای آب مستقیما از درون ذرات جامد عبور میکند. خطوط صاف مسیر حرکت مولکولهای آب را اصطلاحا «خط جریان» میگویند. جریان آب زیرزمینی معمولا به صورت یکنواخت و ماندگار است. با استفاده از ارتفاع سطح آب در چاههایی که در یک سفره حفر شدهاند میتوان «نقشه خطوط تراز ایستایی» را تهیه کرد. این گونه نقشهها از نظر مطالعه حرکت آب در زیر زمین و کسب اطلاعات در مورد سفره آب زیرزمینی بسیار مفید است. خطوط تراز ابهای زیرزمینی را خطوط هم پتانسیل نیز میگویند. جهت جریان آب زیرزمینی و نحوه ارتباط آب زیرزمینی با رودخانه ها و دریاچه ها را مشخص کرد، جهت و سرعت حرکت آب زیرزمینی را همچنین میتوان بوسیله «رویابها» نیز مشخص کرد. به این منظور مقداری مواد رنگی ، مواد نمکی یا مواد رادیواکتیو را به آب چاه افزوده و زمان دریافتشان را در چند چاه مجاور مشخص میکنند. به این وسیله ، با در دست داشتن فاصله چاهها از یکدیگر جهت و سرعت حرکت آب زیرزمینی معلوم می شود.

                                                                                                          دهقانی .موفق باشید